Lạc
Arachis hypogaea L.
Lạc (Arachis hypogaea) là cây họ Đậu có quả (củ) giấu dưới đất; hạt giàu dầu và đạm, dùng ép dầu, làm bơ lạc và thực phẩm, có nguồn gốc Nam Mỹ.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Lạc — HạtLạc — Cây
Lạc — Lá
Lạc — Hoa
Lạc — Cuống quả đâm xuống đất
Lạc — QuảLạc — HạtLạc — CâyTổng quan
Cây thân thảo hàng năm, cao 30–50 cm. Lá mọc đối, kép hình lông chim với bốn lá chét, lá chét dài 1–7 cm và rộng 1–3 cm. Hoa dạng hoa đậu điển hình màu vàng có điểm gân đỏ, cuống hoa dài 2–4 cm. Sau khi thụ phấn, cuống quả (gynophore) dài ra và đâm xuống đất, quả phát triển trong đất — hiện tượng địa quả (geocarpy) khác thường ở họ Đậu. Quả là quả đậu dài 3–7 cm, chứa 1–4 hạt. Tên loài 'hypogaea' nghĩa là 'dưới đất'. Rễ có nốt sần cộng sinh vi khuẩn cố định đạm.
Lạc có nguồn gốc Nam Mỹ, được thuần hóa ở vùng Chaco (Paraguay, Bolivia) rồi lan rộng ra thế giới nhờ người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Đây là cây lấy dầu và lấy hạt quan trọng ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới. Hạt chứa nhiều dầu nên dùng ép dầu ăn (dầu lạc) và làm bơ lạc; nước sốt lạc phổ biến ở Đông Nam Á, Tây Phi và Mỹ Latinh; khô dầu làm thức ăn chăn nuôi và phân bón; thân lá làm thức ăn gia súc, ủ chua. Dầu lạc còn dùng trong công nghiệp (sơn, vecni, xi đánh bóng). Ở Việt Nam, lạc được luộc, rang muối, làm bơ lạc, kẹo lạc và ép dầu. Lưu ý: một số người bị dị ứng lạc, có thể nặng.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmNảy mầm & cây con
Hạt nảy mầm trong đất, cây con mọc đứng rồi phân nhánh thành bụi.
Cây & lá
Cây thân thảo cao 30–50 cm, lá kép lông chim 4 lá chét mọc đối.
Ra hoa
Hoa hình đậu màu vàng có gân đỏ, cuống dài 2–4 cm; hoa tự thụ phấn trên mặt đất.
Quả chín dưới đất
Sau thụ phấn, cuống quả dài ra đâm xuống đất và quả phát triển trong đất (địa quả).
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Nam Mỹ (nguồn gốc, Chaco)30%
- Châu Á · Đông Nam Á25%
- Châu Phi20%
- Trồng toàn cầu (Trung Quốc, Ấn Độ, Nigeria...)25%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- Dầu (lipid)Hàm lượng dầu cao; ép được dầu lạc45%
- Protein (đạm)Nguồn đạm thực vật tốt25%
- GlucidNguồn năng lượng của hạt15%
- Chất xơCó ở lớp vỏ lụa và hạt8%
- Vitamin E, B3 & khoáng (Mg, K)Vitamin E, niacin, magie, kali7%
Công dụng
- Hạt rang, luộc, làm bơ lạc, kẹo; ép dầu ăn (dầu lạc)
- Khô dầu làm thức ăn chăn nuôi, phân bón; thân lá làm thức ăn gia súc/ủ chua
- Việt Nam: lạc luộc, lạc rang muối, bơ lạc, dầu lạc; cây cố định đạm cải tạo đất
Đặc tính
- Thân
- Thân thảo hàng năm, cao 30–50 cm, mọc thành bụi
- Lá
- Kép lông chim 4 lá chét mọc đối
- Hoa
- Hình đậu, vàng có gân đỏ
- Quả
- Quả đậu phát triển dưới đất (địa quả)
Sinh cảnh & bảo tồn
Cây nhiệt đới và cận nhiệt đới, ưa nóng, nhiều nắng và đất nhẹ, tơi xốp, thoát nước tốt (đất cát pha); cần đất tơi để cuống quả đâm xuống và quả chín. Ở Việt Nam trồng vụ xuân và vụ hè–thu.
Bảo tồn
IUCN chưa đánh giá (NE). Lạc là cây lấy dầu và lấy hạt quan trọng được trồng rộng khắp thế giới, không bị đe dọa.
Tài liệu tham khảo
- 1Plants of the World Online — Arachis hypogaea L. — Kew Science, 2026
- 2Peanut (Arachis hypogaea) — mô tả, địa quả, sử dụng — Wikipedia tiếng Anh, 2026
- 3Lạc — đặc điểm, nguồn gốc, giá trị dinh dưỡng — Wikipedia tiếng Việt, 2026
- 4FAOSTAT — Crops and livestock products (groundnuts) — FAO, 2024
- 5Nguồn ảnh: H. Zell (CC BY-SA 3.0) — Wikimedia Commons,
- 6Nguồn ảnh: Forest and Kim Starr (CC BY 3.0 us) — Wikimedia Commons,
- 7Nguồn ảnh: Tu7uh (CC BY 3.0) — Wikimedia Commons,
- 8Nguồn ảnh: Sanjay Acharya (CC BY-SA 3.0) — Wikimedia Commons,
- 9Nguồn ảnh: Dinesh Valke (CC BY-SA 2.0) — Wikimedia Commons,