Gạo
Bombax ceiba L.
Gạo (Bombax ceiba) là cây gỗ lớn rụng lá mùa khô, nở hoa đỏ rực trên cành trụi lá; quả cho “bông gạo” trắng dùng nhồi gối, áo phao, còn hoa và rễ dùng làm thuốc.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Gạo — Hạt & cây nonGạo — Toàn cây
Gạo — Quả & hạt
Gạo — Hoa
Gạo — Lá
Gạo — Thân & vỏGạo — Hạt & cây nonGạo — Toàn câyTổng quan
Cây cao 20–40 m, thân thẳng có gai hình nón khi non, gốc có bạnh; rụng lá vào mùa khô. Lá kép chân vịt 5–7 lá chét. Hoa lớn đỏ (đôi khi cam) 8–15 cm mọc đơn hoặc chùm ở ngọn cành trụi; quả nang chứa bông trắng bao hạt đen.
Hoa chứa nhiều mật, thu hút chim và dơi; bông gạo nhẹ, đàn hồi, không thấm nước nên dùng nhồi gối, đệm, phao cứu sinh. Ở một số nơi hoa gạo non được dùng như rau; gỗ nhẹ dùng làm diêm, guốc, đồ nhẹ.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmHạt
Hạt bao bông trắng phát tán nhờ gió; gieo tươi nảy mầm sau 2–4 tuần.
Cây non
Cây non mọc nhanh, thân non đầy gai nón bảo vệ.
Ra hoa
Cây trụi lá rồi bung hoa đỏ rực, ong và chim đến hút mật.
Kết quả
Quả nang chín nứt, phóng bông trắng cùng hạt theo gió; gỗ khai thác sau 10–15 năm.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Nam · Đông Nam Á34%
- Ấn Độ22%
- Việt Nam16%
- Nam Trung Quốc14%
- Bắc Úc · Thái Bình Dương14%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- Mật hoa (nectar)Hấp dẫn chim, dơi30%
- Dầu hạt (bông)Từ bông gạo24%
- Tanin · Chất nhầyTrong vỏ, rễ24%
- Flavonoid · KhácTrong hoa, lá22%
Công dụng
- Bông gạo nhồi gối, đệm, áo phao, vật liệu cách âm
- Hoa non ăn như rau ở một số nơi; mật hoa cho ong
- Vỏ, rễ, hoa dùng trong y học cổ truyền; gỗ nhẹ làm diêm, guốc
Đặc tính
- Thân
- Có gai nón khi non, bạnh gốc
- Hoa
- Lớn, đỏ, trên cành trụi
- Quả
- Nang, bông trắng
Sinh cảnh & bảo tồn
Bản địa Nam và Đông Nam Á; ưa khí hậu nhiệt đới có mùa khô rõ, đất sâu thoát nước; mọc ở rừng rụng lá, ven sông, ven đường và làng bản.
Bảo tồn
Không bị đe dọa toàn cầu (IUCN: Ít quan tâm). Phổ biến trong vùng phân bố và được trồng làm cảnh, bóng mát; không có mối lo lớn.
Tài liệu tham khảo
- 1Plants of the World Online — Bombax ceiba — Kew Science, 2024
- 2IUCN Red List — Bombax ceiba — IUCN, 2019
- 3Bombax ceiba: a review of its botany and uses — Phytotherapy Research, 2015
- 4Hình ảnh minh hoạ lấy từ Wikimedia Commons, tôn trọng giấy phép ghi kèm — Wikimedia Commons,
- 5Nguồn ảnh: পাপৰি বৰা (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 6Nguồn ảnh: J.M.Garg (CC BY-SA 3.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 7Nguồn ảnh: Earth100 (CC BY-SA 3.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 8Nguồn ảnh: 百楽兎 (CC BY-SA 3.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,