Hoàng kỳ

Hoàng kỳ (Astragalus mongholicus), còn gọi hoàng kỳ Mông cổ, là cây thân thảo sống lâu năm thuộc họ Đậu (Fabaceae), chi Astragalus. Cây cao 30–80 cm, thân mọc đứng hoặc hơi nghiêng, phân nhánh, phủ lông trắng mịn. Lá kép lông chim lẻ dài 5–10 cm gồm 12–27 lá chét hình trứng–bầu dục dài 5–10 mm, mặt dưới có lông. Hoa mọc thành chùm ở nách lá, dài 2,5–5 cm, mỗi chùm 5–15 hoa; tràng hoa màu vàng nhạt (đôi khi trắng hoặc tím nhạt) dài 1,5–2 cm, đài hình chuông có lông. Quả là quả đậu hình trứng–thuôn dài 1–1,5 cm, phủ lông, chứa vài hạt nâu. Bộ phận làm thuốc là rễ cái mọc thẳng, dài 30–90 cm, vỏ ngoài màu nâu vàng, mặt cắt màu vàng nhạt đến nâu nhạt có vân xoắn — thường gọi là "bắc kỳ" (北芪). Cây ra hoa tháng 5–7, quả chín tháng 7–9. Loài này trước đây thường được gọi là Astragalus membranaceus.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 12/10/2026

Hoàng kỳ là loài bản địa vùng ôn đới châu Á: Mông Cổ, miền bắc và đông bắc Trung Quốc (Nội Mông, Sơn Tây, Hà Bắc, Cam Túc…), Siberia và Trung Á. Rễ được thu hoạch vào mùa thu khi cây 3–5 năm tuổi, phơi khô hoặc tẩm mật ong sao (chích hoàng kỳ). Theo y học cổ truyền Trung Hoa, hoàng kỳ vị ngọt, tính hơi ấm, quy kinh tỳ và phế: bổ khí thăng dương, cố biểu chỉ hãn, thác độc sinh cơ, lợi niệu; dùng chữa mệt mỏi, ăn kém, tiêu chảy, sa trực tràng – dạ dày – tử cung, ra mồ hôi trộm, phù thũng, khó thở, đái tháo đường, vết loét lâu lành, với liều 9–30 g/ngày. Nghiên cứu hiện đại cho thấy rễ chứa polysaccharid (astragalan), triterpen saponin (astragalosid I–VIII, cycloastragenol), isoflavon (calycosin, formononetin, kumatakenin) và các nguyên tố vi lượng; có tác dụng tăng miễn dịch, chống oxy hoá, kháng viêm, bảo vệ tim, gan, thận, chống lão hoá và kháng virus. Lưu ý: một số loài Astragalus khác chứa alkaloid gây ngộ độc cho gia súc, nhưng các độc chất ấy không có trong A. mongholicus; người âm hư hỏa vượng hoặc đang cảm sốt cấp không nên dùng.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 12/10/2026