Hương
Dipterocarpus alatus Roxb. ex G.Don
Hương (Dipterocarpus alatus) là cây cao của rừng khộp vùng Đồng bằng sông Cửu Long, cho gỗ dựng bền và nhựa oleoresin (dầu rắn) dùng làm sơn và chèn thuyền.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Hương (Dipterocarpus alatus)Rừng khộp
Tán rừng thường xanhHương (Dipterocarpus alatus)Rừng khộpNguồn ảnh: josh jackson (CC BY 2.0) · Roedel (CC BY-SA 4.0)
Tổng quan
Cây thường xanh cao 25–40 m, thân thẳng, vỏ xám; quả có hai cánh lớn — đúng như tên chi Dipterocarpus mang nghĩa 'quả hai cánh'. Thân và cành tiết nhựa oleoresin dính, trong, đây là nguồn 'dầu rắn' truyền thống của Việt Nam và Campuchia.
Loài phân bố từ Ấn Độ đến Việt Nam, mọc chủ yếu trong rừng khộp và rừng rụng lá theo mùa, hay gặp ở vùng đất ngập theo mùa ven sông ngòi ĐBSCL. Gỗ thớ thẳng, cứng, bền, chịu ẩm tốt, dùng đóng tàu, làm cầu và cột nhà; nhựa dùng trong sơn, đánh bóng, chèn thuyền và làm đuốc. IUCN xếp loài ở mức Sắp bị đe dọa (VU) do mất rừng khộp và khai thác quá mức.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmHạt
Hạt hương nằm trong quả có hai cánh lớn, bay theo gió rồi rơi xuống đất; gieo ngay sau khi thu để giữ khả năng nảy mầm.
Mầm
Quả rơi xuống đất ẩm đầu mùa mưa và nảy mầm nhanh trong khe hở tán rừng, nơi mặt đất còn ướt và nhiều ánh sáng.
Cây non
Cây non mọc trong rừng khộp, chịu được ngập ngắn ngày; lá to, non có lông tơ mịn.
Cây trưởng thành
Cây cao 25–40 m, thân thẳng; khi thân bị rạch, nhựa oleoresin chảy ra và khô lại trên vỏ.
Khai thác
Nhựa được rạch thu rồi nấu thành dầu rắn dùng sơn và chèn thuyền; gỗ xẻ dùng đóng tàu, làm cầu và cột.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Campuchia26%
- Việt Nam24%
- Thái Lan22%
- Lào14%
- Myanmar9%
- Ấn Độ và Bangladesh5%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- CelluloseKhung vách tế bào gỗ42%
- HemicelluloseLiên kết vách tế bào20%
- LigninTạo độ cứng cho gỗ28%
- Oleoresin (terpene & nhựa dính)Nhựa dầu rắn trong thân10%
Công dụng
- Đóng tàu, thuyền và làm cầu
- Cột nhà, sàn, mái và kết cấu chịu lực
- Sơn, đánh bóng và sơn mài
- Chèn thuyền, chống thấm gỗ
- Đuốc và nhiên liệu đèn truyền thống
Đặc tính
- Màu gỗ
- Nâu vàng đến nâu đỏ
- Thớ gỗ
- Thẳng, đều, mịn
- Độ bền
- Bền, chịu ẩm tốt
- Nhựa
- Oleoresin dính, trong
Sinh cảnh & bảo tồn
Rừng khộp và rừng rụng lá nhiệt đới theo mùa, thường ở vùng đất ngập theo mùa ven sông ngòi; phân bố từ Ấn Độ qua Đông Dương.
Bảo tồn
Dipterocarpus alatus được IUCN xếp Sắp bị đe dọa (VU). Rừng khộp Đồng bằng sông Cửu Long bị thu hẹp mạnh do chuyển đổi đất nông nghiệp, trong khi nhựa và gỗ vẫn được khai thác từ rừng tự nhiên; cây tái tạo chậm trên đất đã mất lớp thực vật.
Tài liệu tham khảo
- 1Dipterocarpus alatus — Plants of the World Online — Vườn thực vật Kew, 2024
- 2Gums, Resins and Latexes of Plant Origins (Non-Wood Forest Products 6) — FAO, 1995
- 3The Red List of Dipterocarpaceae — IUCN — Danh sách đỏ họ Dầu, 2023