Ngưu bàng

Ngưu bàng (Arctium lappa), còn gọi đại ngưu bàng, là cây thảo hai năm (đôi khi sống dai) thuộc họ Cúc (Asteraceae), chi Arctium, cao 0,5–2,5 m. Rễ củ (taproot) to, mập, dài 30–100 cm, đường kính 2–3 cm, ngoài nâu, trong trắng. Thân mọc đứng, khoẻ, có khía, phân nhánh, phủ lông len khi non. Lá gốc rất lớn, hình tim (cordate), dài 30–80 cm, mặt trên lục, mặt dưới phủ lông trắng như nỉ, cuống dài; lá trên thân nhỏ dần. Cụm hoa (capitulum) hình cầu đường kính 3–4 cm gồm nhiều hoa ống màu tím–hồng, bao quanh bởi nhiều lá bắc có móc nhọn, họp thành ngù ở ngọn; nở mùa hè–thu. Quả là quả bế (cypsela) dài 5–7 mm, nâu, có chùm lông ngắn; cả cụm quả khô tạo thành "bù" (burr) bám vào lông thú và quần áo nhờ các móc của lá bắc.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 12/10/2026

Ngưu bàng bản địa vùng ôn đới Âu–Á (châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan), sau lan rộng và tự nhiên hoá ở Bắc Mỹ, Nam Mỹ và nhiều nơi khác; thường mọc ven đường, bãi hoang, ven làng, ven rừng, ưa đất ẩm giàu đạm. Rễ được trồng phổ biến làm rau (gobo) ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan. Rễ chứa nhiều inulin (tới 45–50% chất khô) — chất xơ prebiotic, cùng các lignan arctiin và arctigenin, axit phenolic (caffeoylquinic), flavonoid, tinh dầu, polyacetylen, chất nhầy và tanin. Theo đông y, quả (牛蒡子) vị cay–đắng, tính hàn: tân lương giải biểu, thanh nhiệt giải độc, thấu chẩn, lợi yết; trị cảm phong nhiệt, viêm họng, sởi, mụn nhọt; rễ (牛蒡根) lợi tiểu, mát máu, nhuận tràng. Y học phương Tây dùng rễ làm thuốc thanh lọc (alterative), lợi tiểu, ra mồ hôi, trị mụn nhọt, eczema và thấp khớp. Thận trọng: rễ ngưu bàng hoang dại có thể bị nhầm với rễ cây độc họ Cà (Atropa belladonna); inulin liều cao gây đầy hơi.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 12/10/2026