Xà cừ
Khaya senegalensis (Desr.) A.Juss.
Xà cừ (Khaya senegalensis) là cây gỗ lớn gốc Tây và Trung Phi, cho gỗ nhóm “mahogany” đẹp, bền, được trồng phổ biến ở Việt Nam làm cây bóng mát và lấy gỗ.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Xà cừ — Toàn câyXà cừ — Toàn cây
Xà cừ — Lá
Xà cừ — Thân & vỏ
Xà cừ — Cây
Xà cừ — Thân & vỏXà cừ — Toàn câyXà cừ — Toàn câyTổng quan
Cây cao 15–30 m, tán tròn rộng, vỏ xám nứt thành vảy. Lá kép lông chim, hoa nhỏ trắng ngà mọc thành chùm; quả nang tròn nứt thành 4–5 mảnh giải phóng hạt có cánh.
Gỗ màu hồng nâu đến đỏ nâu, thớ đẹp, dễ gia công, chịu được mối mọt và thời tiết nên dùng đóng đồ cao cấp, thuyền, nhạc cụ. Vỏ và hạt có độc nhẹ, được dùng trong y học dân gian Tây Phi.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmHạt
Hạt có cánh được gieo trong bầu hoặc luống ươm, giữ ẩm cho tới khi nảy mầm.
Cây non
Cây non ưa sáng, lớn nhanh, cần cắt tỉa tạo thân thẳng.
Cây trưởng thành
Cây 15–30 m, tán rộng cho bóng mát lớn, vỏ nứt đặc trưng.
Khai thác gỗ
Sau 20–30 năm, gỗ được khai thác và xẻ phục vụ đồ mộc.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Tây Phi40%
- Trung Phi25%
- Việt Nam (trồng)20%
- Trồng ở nơi khác15%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- Limonoid (khaya)Vị đắng, tính kháng khuẩn, xua côn trùng0%
Công dụng
- Đóng đồ mộc cao cấp, thuyền, nhạc cụ
- Cây bóng mát đường phố và công viên
- Vỏ & hạt dùng trong y học dân gian
Đặc tính
- Gỗ
- Hồng nâu, thớ đẹp, bền
- Tán cây
- Rộng, xanh quanh năm
- Tăng trưởng
- Nhanh, chịu hạn
Sinh cảnh & bảo tồn
Rừng khô và savan ẩm Tây Phi, ven sông; chịu hạn tốt, mọc trên nhiều loại đất, được trồng ở vùng nhiệt đới có mùa khô rõ.
Bảo tồn
Ở mức Sắp nguy cấp (IUCN: Vulnerable) do khai thác gỗ quá mức trong vùng nguyên sinh; tuy vậy được trồng rộng nên nguồn cung gỗ phần lớn đến từ rừng trồng.
Tài liệu tham khảo
- 1Plants of the World Online — Khaya senegalensis — Kew Science, 2024
- 2IUCN Red List — Khaya senegalensis — IUCN, 2019
- 3PROSEA — Timber trees: Khaya — PROSEA, 1994
- 4Hình ảnh minh hoạ lấy từ Wikimedia Commons, tôn trọng giấy phép ghi kèm — Wikimedia Commons,
- 5Nguồn ảnh: Binh Giang (Public domain), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 6Nguồn ảnh: Forestowlet (CC0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 7Nguồn ảnh: Photo by David J. Stang (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 8Nguồn ảnh: Marco Schmidt [1] (CC BY-SA 2.5), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,