Cà chua
Solanum lycopersicum L.
Cà chua (Solanum lycopersicum) là cây thân thảo leo – bụi, quả mọng đỏ (về thực vật là quả, về ẩm thực thường xem là rau); giàu lycopen và vitamin C, là một trong những cây trồng thực phẩm quan trọng nhất thế giới.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Cà chua — CâyCà chua — Toàn cây
Cà chua — Quả & hạt
Cà chua — Hoa
Cà chua — Lá
Cà chua — Hạt & cây nonCà chua — CâyCà chua — Toàn câyTổng quan
Cây thân thảo sống 1 năm (đôi khi ngắn hạn), cao 1–3 m, thân mọng nước có lông tuyến. Lá kép lông chim không đều, lá chét có răng cưa, mùi đặc trưng. Hoa nhỏ màu vàng, 5 cánh, mọc thành chùm ở nách lá, tự thụ phấn. Quả mọng hình cầu đến dẹt, đường kính 1,5–10 cm tùy giống, khi chín đỏ (có giống vàng, cam, tím, xanh đen), chứa nhiều hạt dẹt có lông.
Cà chua có nguồn gốc từ loài dại ở vùng Andes (Peru, Ecuador), được thuần hóa ở Mexico rồi lan ra toàn cầu. Quả chín giàu lycopen (sắc tố đỏ, chống oxy hóa), vitamin C, A và kali; phần thân lá và quả xanh chứa tomatine và solanine nhẹ, không nên ăn sống nhiều. Dùng làm thực phẩm tươi, sốt, paste, nước ép; hạt ép dầu.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmHạt
Hạt dẹt có lông gieo trong bầu, nảy mầm sau 5–10 ngày.
Cây non
Cây non mọc nhanh, cần giá thể tơi và nắng; cấy sau 3–4 tuần.
Ra hoa
Hoa vàng thành chùm, tự thụ phấn; ra hoa sau 1,5–2 tháng.
Kết quả
Quả lớn nhanh, chín đỏ sau 25–40 ngày; thu hoạch nhiều đợt, cây cho 4–6 tháng.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Andes (nguồn gốc)14%
- Trung Quốc · Đông Á30%
- Ấn Độ · Nam Á18%
- Việt Nam · Đông Nam Á16%
- Địa Trung Hải · Mỹ · Phi22%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- LycopenSắc tố đỏ, chống oxy hóa30%
- Vitamin C · ATrong quả chín26%
- Kali · FolateKhoáng, vi chất22%
- Tomatine · SolanineThân lá, quả xanh22%
Công dụng
- Thực phẩm tươi, salad; sốt cà chua, paste, nước ép
- Lycopen chống oxy hóa, hỗ trợ tim mạch – tuyến tiền liệt (dinh dưỡng)
- Dầu hạt cà chua; cây cảnh – cây trồng nhà kính
Đặc tính
- Lá
- Kép, có lông tuyến, mùi đặc trưng
- Hoa
- Vàng, 5 cánh, thành chùm
- Quả
- Mọng đỏ, nhiều hạt
Sinh cảnh & bảo tồn
Nguồn gốc Andes, thuần hóa ở Mexico; ưa khí hậu ấm, nhiều nắng, đất tơi xốp giàu mùn, thoát nước, pH 6–6,8; trồng quanh năm ở nhiệt đới, vụ chính mùa khô – xuân.
Bảo tồn
Không bị đe dọa toàn cầu (IUCN: Ít quan tâm). Cây trồng toàn cầu; đa dạng giống được bảo tồn trong ngân hàng hạt và vườn.
Tài liệu tham khảo
- 1Plants of the World Online — Solanum lycopersicum — Kew Science, 2024
- 2IUCN Red List — Solanum lycopersicum — IUCN, 2019
- 3The tomato genome and its domestication history — Nature Genetics, 2012
- 4Hình ảnh minh hoạ lấy từ Wikimedia Commons, tôn trọng giấy phép ghi kèm — Wikimedia Commons,
- 5Nguồn ảnh: Forest & Kim Starr (CC BY 3.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 6Nguồn ảnh: DenesFeri (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 7Nguồn ảnh: André Karwath aka Aka (CC BY-SA 2.5), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 8Nguồn ảnh: Forest and Kim Starr (CC BY 3.0 us), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 9Nguồn ảnh: Emőke Dénes (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,