Ớt
Capsicum annuum L.
Ớt (Capsicum annuum) là cây bụi nhỏ, quả rỗng cay nồng nhờ capsaicin; là một trong những gia vị được dùng nhiều nhất thế giới với vô số giống từ ngọt đến rất cay.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Ớt — CâyỚt — Toàn cây
Ớt — Quả & hạt
Ớt — Hoa
Ớt — Lá
Ớt — Hạt & cây nonỚt — CâyỚt — Toàn câyTổng quan
Cây thân thảo đến bụi nhỏ cao 0,5–1,5 m, phân cành nhiều. Lá đơn mọc cách, hình trứng nhọn. Hoa nhỏ màu trắng (đôi khi tím) hình ngôi sao, mọc đơn ở nách lá. Quả là quả mọng rỗng, xanh khi non chuyển đỏ/vàng/tím khi chín, dài 2–30 cm tùy giống, chứa nhiều hạt dẹt màu vàng ngà.
Độ cay do capsaicin, đo bằng đơn vị Scoville (SHU); Capsicum annuum gồm cả ớt ngọt (0 SHU) đến giống cay vài chục nghìn SHU. Quả giàu vitamin C (cao hơn cam), tiền vitamin A và chất chống oxy hóa; dùng làm gia vị, tương ớt, bột ớt, và capsaicin bôi giảm đau.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmHạt
Hạt vàng ngà lấy từ quả chín, gieo nảy mầm sau 1–2 tuần.
Cây non
Cây non lớn nhanh, phân cành, ra hoa sau 2–3 tháng.
Ra hoa
Hoa trắng hình sao ở nách lá, tự thụ phấn.
Kết quả
Quả xanh chuyển đỏ/vàng khi chín; thu kéo dài nhiều tháng, cây cho 1–3 năm.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Mexico · Trung Mỹ (bản địa)16%
- Trung Quốc · Đông Á24%
- Ấn Độ · Nam Á20%
- Đông Nam Á · Việt Nam22%
- Phi · Mỹ Latinh18%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- CapsaicinVị cay, giảm đau30%
- CapsanthinSắc tố đỏ20%
- Vitamin C · ARất cao trong ớt tươi30%
- Flavonoid · KhoángChống oxy hóa20%
Công dụng
- Gia vị, tương ớt, bột ớt, sa tế
- Capsaicin bôi giảm đau cơ, khớp; thuốc xịt chống côn trùng
- Cây cảnh (giống ớt kiểng); quả giàu vitamin C
Đặc tính
- Lá
- Đơn, hình trứng nhọn
- Hoa
- Trắng, hình sao, nhỏ
- Quả
- Mọng rỗng, cay, đỏ/vàng
Sinh cảnh & bảo tồn
Bản địa Mexico – Trung Mỹ; ưa khí hậu ấm, nhiều nắng, đất tơi giàu mùn, thoát nước; trồng quanh năm ở nhiệt đới, vụ chính vào mùa khô – đầu mưa.
Bảo tồn
Không bị đe dọa toàn cầu (IUCN: Ít quan tâm). Cây trồng phổ biến toàn cầu; nguồn chủ yếu từ canh tác.
Tài liệu tham khảo
- 1Plants of the World Online — Capsicum annuum — Kew Science, 2024
- 2IUCN Red List — Capsicum annuum — IUCN, 2019
- 3Capsicum: breeding and health properties — CRC Press, 2019
- 4Hình ảnh minh hoạ lấy từ Wikimedia Commons, tôn trọng giấy phép ghi kèm — Wikimedia Commons,
- 5Nguồn ảnh: Billjones94 (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 6Nguồn ảnh: User:Carstor (CC BY-SA 2.5), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 7Nguồn ảnh: Vinayaraj (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 8Nguồn ảnh: Rosser1954 (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 9Nguồn ảnh: Edeh Sophia (CC0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 10Nguồn ảnh: Sabina Bajracharya (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,