Đậu cô ve

Cây thân thảo một năm, dạng bụi thấp 30–60 cm hoặc dây leo dài 2–3 m quấn quanh giàn; thân có lông mịn. Lá kép gồm 3 lá chét hình trứng-thoi, nguyên, xanh; lá kèm nhỏ. Hoa dạng cánh bướm điển hình của họ Đậu, màu trắng, hồng hoặc tím, họp thành chùm ở nách lá; tự thụ phấn. Quả giáp dài 10–20 cm, hơi cong, mọc treo; quả non màu xanh, vàng hoặc tím, ăn được cả vỏ và hạt non; quả già khô, vỏ quăn nứt. Hạt hình thận dẹt, đường kính 0,5–1,5 cm, rất đa dạng màu: trắng, kem, vàng, đỏ, đen, nâu, sọc loang; nội nhũ hạt chứa 20–25% protein. Khi còn sống hạt chứa phytohaemagglutinin (độc tố làm ngưng kết hồng cầu), bị phá hủy khi luộc kỹ 30 phút.

Đậu cô ve được thuần hóa tại châu Mỹ từ khoảng 8.000 năm trước, độc lập ở hai vùng: México-Trung Mỹ (giống bụi) và dãy Andes Nam Mỹ (giống leo); di thực sang châu Âu sau chuyến đi của Columbus và từng là nguồn đạm chủ lực của châu Âu, được mang đến khắp thế giới. Ngày nay có hàng nghìn giống trồng với nhiều kiểu màu, kích cỡ và tập tính. Năm 2022 thế giới sản xuất khoảng 28 triệu tấn đậu khô, Ấn Độ chiếm khoảng 23%; Brazil, México, Trung Quốc, Tanzania cũng sản xuất lớn; nếu tính cả đậu tươi (green bean), Trung Quốc và Indonesia dẫn đầu. Ở Việt Nam, đậu cô ve trồng phổ biến ở Đà Lạt, Lâm Đồng (giống leo chất lượng cao), ĐBSCL và vùng ven đô; quả non xào tỏi, luộc, hầm; hạt khô dùng nấu chè, xôi, brochetta... Gốc đậu cố định đạm nhờ vi khuẩn Rhizobium nên rất tốt cho luân canh.