Gấc
Momordica cochinchinensis (Lour.) Spreng.
Gấc (Momordica cochinchinensis) là dây leo lâu năm; quả chín đỏ cam, màng đỏ giàu lycopene và beta-carotene; dùng làm xôi gấc, dầu gấc, thuốc bổ mắt.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Gấc — Xôi gấcGấc — Cây
Gấc — Lá
Gấc — Hoa
Gấc — Quả
Gấc — HạtGấc — Xôi gấcGấc — CâyTổng quan
Gấc (Momordica cochinchinensis), còn gọi mộc miết tử (hạt), là dây leo sống nhiều năm thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae), phân bố từ Nam Á, Đông Nam Á đến Nam Trung Quốc. Dây mập có tua cuốn, mọc dựa giàn hoặc bờ rào; lá mọc so le, xẻ 3–5 thùy, gốc hình tim. Hoa đơn tính, màu trắng ngà hay vàng nhạt. Quả mọng hình trứng, phủ gai mềm, khi chín màu đỏ cam; bên trong chứa các múi cơm (màng) đỏ tươi bọc quanh hạt. Hạt dẹt màu đen, mép có răng cưa, gọi là mộc miết tử. Màng đỏ của quả gấc rất giàu lycopene và beta-carotene — tiền chất vitamin A — với hàm lượng cao hơn hẳn cà chua và cà rốt. Vì vậy gấc được dùng để nấu xôi, trộn thức ăn và chế biến dầu gấc bổ mắt. Ở Việt Nam, gấc là loại quả thân quen, thường chín vào dịp cuối năm và được dùng cho món xôi trong ngày Tết, cưới hỏi.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmCây
Dây leo mập, có tua cuốn, mọc trên giàn.
Hoa
Hoa trắng ngà, đơn tính.
Quả
Quả chín đỏ cam, phủ gai mềm.
Hạt
Hạt đen dẹt, có răng cưa ở mép.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Việt Nam (Bắc & Trung Bộ)45%
- Đông Nam Á (Lào, Thái Lan, Indonesia…)25%
- Nam Á (Ấn Độ, Bangladesh)20%
- Nam Trung Quốc7%
- Vùng khác3%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- Nước82%
- Glucid8%
- Xơ4%
- Protein2.5%
- Khoáng2%
- Carotenoid (lycopene, beta-caroten)1.5%
Công dụng
- Ẩm thực: xôi gấc màu đỏ cam đẹp (Tết, cưới hỏi); trộn cơm, nấu canh
- Dinh dưỡng: giàu lycopene, beta-carotene — hỗ trợ thị lực, chống oxy hóa, bổ vitamin A
- Dầu gấc: màng đỏ phơi khô hoặc ép dầu làm thực phẩm chức năng
- Y học dân gian: hạt mộc miết tử dùng chữa trĩ, tiêu viêm (thận trọng)
Đặc tính
- Dạng
- Dây leo lâu năm
- Quả
- Đỏ cam, phủ gai mềm
- Tính
- Ôn (hạt)
- Tác dụng
- Bổ mắt, chống oxy hóa, giàu vitamin A
Sinh cảnh & bảo tồn
Gấc là dây leo ưa khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, trồng ở giàn hoặc bờ rào trên đất thoát nước tốt. Nhân giống bằng hạt hoặc giâm cành; cây ra quả từ năm thứ 2–3 và cho thu hoạch nhiều năm. Quả chủ yếu chín vào tháng 10 đến tháng 1 (cuối năm, gần Tết). Ở Việt Nam, gấc trồng phổ biến ở đồng bằng sông Hồng, vùng núi phía bắc và một phần đồng bằng Nam Bộ.
Bảo tồn
Loài phân bố rộng ở châu Á nhiệt đới, chưa được IUCN đánh giá (NE). Là cây thực phẩm – dược liệu được nhiều nước (gồm Australia, Mỹ) nghiên cứu khai thác. Họ Bầu bí (Cucurbitaceae), chi Momordica.
Tài liệu tham khảo
- 1Plants of the World Online — Momordica cochinchinensis (Lour.) Spreng. — Kew Science, 2026
- 2Gac — mô tả, thành phần, công dụng — Wikipedia tiếng Anh, 2026
- 3Gấc — đặc điểm, công dụng, món xôi — Wikipedia tiếng Việt, 2026
- 4木鳖子 Momordica cochinchinensis — 形態、藥用 — Wikipedia tiếng Trung, 2026
- 5Nguồn ảnh: 百香果 (CC BY 4.0) / 葉子 (CC0) / Luwenn (CC BY-SA 4.0) — Wikimedia Commons,
- 6Nguồn ảnh: Ron Diggity (CC BY 2.0) / Omar Hoftun (CC BY-SA 4.0) / Nguyễn Thanh Quang (Public domain) — Wikimedia Commons,