Hạ khô thảo

Hạ khô thảo (Prunella vulgaris), còn gọi cỏ tự cầm, là cây thân thảo sống lâu năm thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae), cao 5–30 cm. Thân mọc bò rồi đứng, hình vuông, ít phân nhánh, hơi có lông. Lá mọc đối, hình trứng đến mũi mác, dài 2–6 cm và rộng 1–2,5 cm, mép nguyên hoặc có răng cưa thưa, cuống ngắn. Cụm hoa là bông dày hình trụ–trứng ở ngọn, dài 2–6 cm, gồm nhiều vòng hoa xít nhau; lá bắc ngả tím, đài hình ống có năm răng, tràng hai môi màu tím, lam hay xanh tím dài 10–15 mm, môi trên nguyên, môi dưới chia ba thùy, nhị thò ra ngoài. Quả là quả bế (nutlet) nhỏ màu nâu. Ở Việt Nam và Trung Quốc cây ra hoa tháng 4–6, quả chín tháng 7–10; ở châu Âu–Bắc Mỹ cây nở từ tháng 6 đến tháng 9. Vì cây tàn khô ngay sau tiết Hạ chí nên có tên "hạ khô thảo"/"夏枯草".

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 12/10/2026

Hạ khô thảo phân bố rộng khắp vùng ôn đới và cận nhiệt đới Bắc bán cầu (châu Âu, Bắc Mỹ, Bắc Phi, châu Á), mọc ở bãi cỏ, ven đường, sườn núi, bờ ruộng và nơi đất ẩm. Ở Việt Nam và Trung Quốc, cụm hoa (hoặc toàn cây) được thu hái vào mùa hè khi bông bắt đầu tàn, phơi khô làm dược liệu, gọi là "hạ khô thảo". Theo y học cổ truyền, vị đắng, cay, tính hàn, quy kinh can và đởm: thanh can, tán kết, minh mục, tiêu viêm; dùng chữa mắt đỏ sưng đau, chảy nước mắt, chóng mặt, đau đầu, lao hạch (tràng nhạc), mụn nhọt, lợi tiểu và hạ huyết áp, liều thường 9–15 g/ngày. Nghiên cứu hiện đại cho thấy cây chứa triterpen (acid ursolic, acid oleanolic), flavonoid, tanin, hợp chất phenolic, sterol và tinh dầu, có tác dụng kháng khuẩn, kháng virus, chống oxy hoá, hạ đường huyết và kháng viêm; nước sắc còn dùng súc miệng, rửa vết thương. Ở châu Âu, cây (self-heal) từng được dùng chữa đau họng, viêm miệng và vết thương. Người tỳ vị hư hàn nên thận trọng khi dùng.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 12/10/2026