Xoan ta
Melia azedarach L.
Xoan ta (Melia azedarach) là cây gỗ rụng lá lớn nhanh, hoa tím nhạt thơm và quả hạch vàng; gỗ dùng đóng đồ, các bộ phận có hoạt chất trừ sâu nhưng quả và hạt có độc.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Xoan ta — Quả & hạtXoan ta — Quả & hạt
Xoan ta — Lá
Xoan ta — Cây
Xoan ta — Toàn cây
Xoan ta — Quả & hạtXoan ta — Quả & hạtXoan ta — Quả & hạtTổng quan
Cây cao 6–15 m, tán rộng, vỏ nâu xám nứt dọc. Lá kép hai lần lông chim, lá chét mép khía; hoa nhỏ màu tím nhạt đến trắng, thơm, mọc thành chùm ở nách; quả hạch hình cầu màu vàng nhạt, tồn tại qua mùa đông.
Quả chứa meliatoxin gây độc cho người và gia súc nếu ăn nhiều; hạt và vỏ cây có toosendanin — hoạt chất trừ sâu, xua côn trùng. Gỗ màu nâu nhạt, thớ đẹp, dễ gia công nên dùng đóng đồ, hộp, nhạc cụ.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmHạt
Hạt cứng nằm trong quả hạch; gieo sau khi tách vỏ, nảy mầm trong vài tuần.
Cây non
Cây non mọc rất nhanh, ưa sáng; dễ tái sinh bằng hạt và chồi rễ.
Ra hoa
Chùm hoa tím nhạt thơm nở vào mùa xuân, ong đến hút mật.
Quả & khai thác
Quả vàng tồn qua đông (không ăn); gỗ khai thác sau 10–15 năm.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Ấn Độ · Nam Á26%
- Trung Quốc · Đông Á24%
- Việt Nam (trồng)20%
- Đông Nam Á · Úc18%
- Trồng ở nơi khác12%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- ToosendaninTrừ sâu, có độc40%
- MeliatoxinĐộc trong quả chín30%
- Limonoid khácVị đắng, xua côn trùng30%
Công dụng
- Gỗ đóng đồ, hộp, nhạc cụ; củi
- Cây bóng mát, ven đường, cảnh quan
- Lá, vỏ, hạt làm thuốc trừ sâu sinh học (cẩn trọng)
Đặc tính
- Lá
- Kép hai lần, rụng mùa khô
- Hoa
- Tím nhạt, thơm
- Quả
- Hạch vàng, tồn qua đông
Sinh cảnh & bảo tồn
Bản địa Nam và Đông Á đến Australia; mọc nơi đất sâu, thoát nước, nhiều nắng; được trồng rộng ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, đôi khi trở thành loài xâm lấn.
Bảo tồn
Không bị đe dọa toàn cầu (IUCN: Ít quan tâm). Ở một số vùng ngoài bản địa (như đông nam Hoa Kỳ, các đảo Thái Bình Dương) nó là loài xâm lấn cần kiểm soát.
Tài liệu tham khảo
- 1Plants of the World Online — Melia azedarach — Kew Science, 2024
- 2IUCN Red List — Melia azedarach — IUCN, 2019
- 3CABI Invasive Species Compendium — Melia azedarach — CABI, 2022
- 4Hình ảnh minh hoạ lấy từ Wikimedia Commons, tôn trọng giấy phép ghi kèm — Wikimedia Commons,
- 5Nguồn ảnh: Zeynel Cebeci (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 6Nguồn ảnh: Forest & Kim Starr (CC BY 3.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,
- 7Nguồn ảnh: Paul venter (CC BY-SA 3.0), Wikimedia Commons — Wikimedia Commons,