Bí xanh

Bí xanh (Benincasa hispida) là dây leo thân thảo một năm thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae), thân dài có lông cứng, leo nhờ tua cuốn phân nhánh. Lá to, mọc so le, phiến hình tim rộng 10–25 cm, xẻ 5–7 thùy nông, mép có răng, hai mặt phủ lông mềm, cuống dài. Hoa lớn màu vàng, đơn tính cùng gốc, thường nở vào buổi chiều tối để thu hút côn trùng đêm; hoa cái có bầu noãn phủ lông dày. Quả rất lớn dạng hình trụ hoặc bầu dục, dài 25–60 cm, đường kính 15–25 cm, có thể nặng vài chục kilôgam; vỏ xanh lục phủ một lớp phấn sáp trắng như phấn — đặc điểm cho tên 'wax gourd'. Cùi trắng dày, mọng nước; hạt dẹt màu trắng ngà nằm giữa khối cùi xốp.

Cây có nguồn gốc từ Nam Á và Đông Nam Á, được trồng từ lâu đời ở Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản và khắp Đông Nam Á; ở Việt Nam bí xanh trồng phổ biến ở đồng bằng và ven đô, leo giàn bờ ao hoặc bò trên đất, cho quả vào cuối hè – mùa thu. Quả non luộc, xào; quả già nấu canh (canh bí đao nấu tôm), kho, hầm xương; cùi già làm mứt bí (nhân bánh trung thu, mứt Tết). Quả có lớp phấn sáp nên để được hàng tháng — ở Trung Quốc gọi là 'đông qua' (quả dành cho mùa đông). Theo đông y, bí xanh vị ngọt, tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, tiêu phù thũng, chữa tiểu ít; hạt (đông qua nhân) trị ho, tiêu đờm; vỏ lợi tiểu. Bí xanh được xem là thực phẩm thanh nhiệt, ít năng lượng, tốt cho người thừa cân, phù nề.