Dền gai
Amaranthus spinosus L.
Dền gai (Amaranthus spinosus) là cây thảo họ Dền cao 0,3–1 m, có cặp gai nhọn ở nách lá; mọc hoang khắp vùng nhiệt đới, ngọn non ăn được và được dùng làm thuốc.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Dền gai — Cây có gai (gai ở nách lá)Dền gai — Toàn cây (vườn thực vật)
Dền gai — Cây mọc hoang (toàn cây)
Dền gai — Cụm hoa
Dền gai — Hoa (chi tiết)
Dền gai — Gai và hạtDền gai — Cây có gai (gai ở nách lá)Dền gai — Toàn cây (vườn thực vật)Tổng quan
Dền gai (Amaranthus spinosus), còn gọi rau dền gai hay dền hoang, là cây thảo hằng năm thuộc họ Dền (Amaranthaceae), chi Amaranthus, cao 0,3–1 m (đôi khi tới 1,5 m), thân mọc thẳng, phân nhánh, màu lục pha đỏ. **Đặc điểm dễ nhận nhất là cặp gai nhọn** (biến đổi từ lá bắc) mọc ở nách lá, dài 0,5–1,5 cm. Lá mọc so le, hình trứng–thoi, dài 3–10 cm, mép nguyên, cuống dài. Hoa nhỏ màu lục, đơn tính, mọc thành cụm dày ở nách lá và thành bông dài ở ngọn; cây có cả hoa đực và hoa cái (đồng chu). Quả là dạng quả nang mở bằng nắp (utricle), chứa 1 hạt; hạt đen, bóng, dẹt hình thấu kính, dài khoảng 1 mm.
Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 12/10/2026
Dền gai có nguồn gốc từ châu Mỹ nhiệt đới, nay đã lan rộng thành cỏ dại khắp vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, mọc ở đất trống, ven đường, ruộng vườn. Cây ưa nắng và đất ẩm. **Ngọn non và lá non** được dùng làm rau ăn (nấu chín) ở nhiều nước Á–Phi; toàn cây còn dùng trong y học dân gian và làm thức ăn gia súc. Cần lưu ý **gai nhọn** và hàm lượng **oxalat/nitrat** có thể có. Chưa được IUCN đánh giá nên xếp loại Chưa xếp hạng (NE).
Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 12/10/2026
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmNảy mầm & cây con
Hạt đen nảy mầm trên đất ẩm, mọc thành cây con mềm rồi vươn thẳng nhanh.
Sinh trưởng thân lá & gai
Thân phân nhánh và hình thành **cặp gai nhọn** ở nách lá — đặc trưng nhận dạng của loài.
Ra hoa
Hoa nhỏ màu lục mọc thành cụm dày ở nách lá và bông dài ở ngọn; cây đồng chu (có cả hoa đực và cái).
Quả & hạt
Quả nang mở bằng nắp chứa 1 hạt đen bóng; hạt rơi xuống đất và tiếp tục chu kỳ.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Châu Mỹ nhiệt đới (bản địa)35%
- Đông Nam Á (du nhập)20%
- Nam Á (du nhập)15%
- Châu Phi (du nhập)15%
- Nơi khác (du nhập)15%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- NướcThành phần chính của ngọn non30%
- Chất xơNhiều ở thân và lá20%
- ProteinRau ăn lá giàu đạm thực vật15%
- Vitamin & khoángVitamin A, C, sắt, canxi15%
- Flavonoid & taninGóp phần vào tác dụng dân gian10%
- Oxalat & nitratCần lưu ý khi dùng sống/lượng lớn10%
Công dụng
- Ẩm thực: **ngọn non và lá non** nấu chín được dùng như rau ăn ở nhiều nước nhiệt đới.
- Dân gian: **toàn cây** được dùng trong một số bài thuốc dân gian (mát, lợi tiểu theo kinh nghiệm).
- Chăn nuôi: **thân lá** làm thức ăn cho gia súc, gia cầm.
- Thận trọng: cây có **gai nhọn** và có thể tích tụ nitrat/oxalat — nên hái bằng găng và nấu chín.
- Nguồn gốc tên gọi: **Dền gai** nhấn mạnh đặc điểm gai nhọn; **dền hoang** nói lên tính mọc hoang.
Đặc tính
- Hình thái
- Thân thẳng phân nhánh, **gai nhọn ở nách lá**
- Sinh thái
- Cỏ dại ưa sáng, mọc nhanh nơi đất trống
- Ẩm thực
- Ngọn non nấu chín ăn được
- Dược & khác
- Dùng dân gian; làm thức ăn gia súc
Sinh cảnh & bảo tồn
Dền gai ưa ánh sáng và đất ẩm, thường mọc hoang nơi đất trống, ven đường, bãi chăn thả, ruộng vườn và đất bỏ hoang khắp vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cây có nguồn gốc châu Mỹ nhiệt đới và đã lan rộng thành loài cỏ dại quen thuộc.
Bảo tồn
Dền gai là loài cỏ dại phổ biến, không bị đe dọa và thường bị coi là cỏ dại cần diệt; chưa được IUCN đánh giá nên xếp loại Chưa xếp hạng (NE). Họ Dền (Amaranthaceae), chi Amaranthus. Giá trị: rau ăn, dược liệu dân gian và thức ăn chăn nuôi.
Tài liệu tham khảo
- 1POWO — Amaranthus spinosus L. — Plants of the World Online (Kew), 2026
- 2GBIF Backbone Taxonomy — Amaranthus spinosus L. — GBIF, 2026
- 3Wikipedia EN — Amaranthus spinosus (spiny amaranth) — Wikipedia tiếng Anh, 2026
- 4Wikipedia VI — Dền gai — Wikipedia tiếng Việt, 2026
- 5Wikipedia ZH — 刺苋 — Wikipedia tiếng Trung, 2026
- 6Ảnh: Forest & Kim Starr (CC BY 3.0) — habit, flowers, spines and seeds — Wikimedia Commons — Wikimedia Commons, 2026
- 7Ảnh: Krzysztof Ziarnek (CC BY-SA 4.0); Thamizhpparithi Maari (CC BY-SA 4.0) — Wikimedia Commons — Wikimedia Commons, 2026