Lúa mì
Triticum aestivum L.
Lúa mì (Triticum aestivum) là cây thảo họ Hòa thảo, bông nhiều hạt; hạt xay làm bột làm bánh mì, mì, bánh; lương thực chính toàn cầu, trồng nhiều ở vùng ôn đới.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Lúa mì — Bánh mìLúa mì — Cây
Lúa mì — Ruộng chín
Lúa mì — Bông
Lúa mì — Hạt
Lúa mì — BộtLúa mì — Bánh mìLúa mì — CâyTổng quan
Lúa mì (Triticum aestivum) là loài cỏ trồng thuộc họ Hòa thảo (Poaceae), thân thẳng đứng cao 60–120 cm, rỗng, có đốt. Lá dài hình dải, gân song song, bẹ ôm chặt thân. Cụm hoa là bông thẳng đứng (spike) gồm nhiều bông con (spikelet) xếp thành hai hàng đối trên trục; mỗi bông con có 4–9 hoa, được bảo vệ bởi vảy và bì. Hạt lúa mì dạng quả hạch nhỏ, chứa phần mầm giàu tinh bột và lớp cám (bran) ở ngoài. Triticum aestivum thuộc nhóm lúa mì mềm, có bộ 42 nhiễm sắc thể (2n = 42), hình thành từ lai giữa T. turgidum và cỏ dại Aegilops tauschii. Lúa mì là cây tự thụ phấn. Lúa mì không mọc tự nhiên ở Việt Nam; cây được trồng ở các vùng khí hậu ôn hòa, mát.
Lúa mì có nguồn gốc vùng Cận Đông màu mỡ (Fertile Crescent), được thuần hoá khoảng 10.000 năm trước và ngày nay là cây lương thực phổ biến nhất thế giới, diện tích gieo cấy đứng đầu toàn cầu. Hạt lúa mì xay ra bột mì — nguyên liệu chính làm bánh mì, mì sợi, bánh ngọt, bánh quy, bột lọc và nhiều sản phẩm từ bột khác; protein gluten trong bột tạo độ đàn hồi cho bánh. Lớp cám và mầm hạt giàu vitamin B, chất xơ, khoáng chất; bã cám dùng làm thức ăn chăn nuôi, rơm lót chuồng và phân hữu cơ. Ở một số vùng cao của Việt Nam (Sa Pa, Lào Cai, Yên Bái) lúa mì được trồng vụ đông xuân trong khí hậu mát; một phần bột mì nhập khẩu phục vụ ngành chế biến thực phẩm. Lúa mì cũng là cây luân canh phủ đất mùa đông, giảm xói mòn, cải tạo cấu trúc đất trên đồng bằng.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmCây xanh
Lúa mì xanh đang sinh trưởng.
Ruộng chín
Ruộng lúa mì chín vàng trước hoàng hôn.
Bông
Bông lúa mì thẳng đứng, nhiều hạt.
Hạt
Hạt lúa mì giàu tinh bột, có cám và mầm.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Châu Âu35%
- Châu Á25%
- Bắc Mỹ15%
- Châu Phi10%
- Châu Mỹ Latinh & vùng khác15%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- Tinh bột (glucid)Nguồn năng lượng chính70%
- Protein (gluten)Tạo độ đàn hồi bột11%
- Nước12%
- Chất xơ (cám)6%
- Khoáng & vitaminVitamin B, Fe, Zn1%
Công dụng
- Ẩm thực: bột mì làm bánh mì, mì sợi, bánh ngọt, bánh quy, bột lọc; mầm lúa mì, cám
- Chăn nuôi: cám mì, rơm lúa mì làm thức ăn gia súc, lót chuồng
- Công nghiệp: gluten, tinh bột mì, ethanol, mỹ phẩm, chất kết dính
- Nông nghiệp & sinh thái: luân canh, phủ đất mùa đông, giảm xói mòn, cải tạo đất
Đặc tính
- Dạng
- Cỏ đứng, bông thẳng
- Bột
- Gluten tạo độ đàn hồi
- Tính
- Bình, bổ dưỡng
- Phụ phẩm
- Cám, rơm: thức ăn gia súc, phân hữu cơ
Sinh cảnh & bảo tồn
Lúa mì ưa khí hậu ôn hòa, mát (15–25°C), đủ ẩm, đất thịt pha tơi xốp, thoát nước, pH 6–7; chịu lạnh tốt hơn nhiều cây lương thực khác. Gieo hạt trực tiếp, mật độ dày 300–500 hạt/m²; bón đạm, lân, kali. Thu hoạch khi hạt chín vàng, độ ẩm hạt khoảng 13%. Ở Việt Nam trồng ở vùng cao phía Bắc (Sa Pa, Lào Cai, Yên Bái) vụ đông xuân; phần lớn bột mì dùng trong nước là nhập khẩu.
Bảo tồn
Loài trồng trọt phổ biến, không bị đe dọa; không nằm trong danh sách IUCN/CITES. Họ Hòa thảo (Poaceae), phân họ Pooideae.
Tài liệu tham khảo
- 1Plants of the World Online — Triticum aestivum L. — Kew Science, 2026
- 2Wheat — mô tả, phân bố, sử dụng toàn cầu — Wikipedia tiếng Anh, 2026
- 3Lúa mì — đặc điểm, trồng trọt, chế biến bột — Wikipedia tiếng Việt, 2026
- 4Triticum aestivum — bộ nhiễm sắc thể, gluten, giá trị dinh dưỡng — Nghiên cứu nông nghiệp, 2023
- 5Nguồn ảnh: Jasper Shide (CC0) / Dreamy Pixel (CC BY 4.0) / Hans Hillewaert (CC BY-SA 3.0) — Wikimedia Commons,
- 6Nguồn ảnh: Michele Castagnetti (CC BY-SA 4.0) / Margaret Hoogstrate (CC BY 3.0) / Rebecca Siegel (CC BY 2.0) — Wikimedia Commons,