Yến mạch

Yến mạch (Avena sativa) là cây cỏ hằng năm thuộc họ Hòa thảo (Poaceae), cao 60–150 cm, thân mảnh, mọc thành bụi, rễ chùm ăn nông. Lá dài hình dải, mềm, có lưỡi nhỏ (ligule) ở cổ lá. Cụm hoa là chùy (panicle) rủ xuống, phân nhánh, mỗi bông con mang 2–3 hoa lưỡng tính. Hạt là quả hạch nhỏ (thường gọi là thóc yến mạch) có hai vỏ trấu; hạt sau khi xay bỏ vỏ được cán dẹt (rolled oats) hoặc xay thành bột. Yến mạch ưa khí hậu mát, ẩm và chịu rét tốt hơn lúa mì; so với các ngũ cốc khác, hạt yến mạch giàu chất béo và chất xơ hoà tan beta-glucan đặc trưng. Loài được thuần hoá ở vùng Trung Đông – Tây Á và trồng đại trà ở châu Âu từ thời Trung cổ.

Trong ẩm thực, yến mạch là nguyên liệu phổ biến cho bữa sáng lành mạnh: cháo yến mạch (oatmeal), yến mạch cán với sữa và trái cây, granola, thanh năng lượng, bánh quy và bột yến mạch làm bánh. Sữa yến mạch là thức uống thay thế sữa động vật phổ biến. Nhờ hàm lượng beta-glucan cao, yến mạch giúp giảm cholesterol xấu (LDL), ổn định đường huyết và tốt cho tim mạch; dù giàu năng lượng, chỉ số đường huyết của yến mạch thấp nên phù hợp người ăn kiêng. Hạt và cỏ yến mạch cũng là thức ăn quan trọng cho ngựa, bò và gia cầm; dầu yến mạch và chiết xuất yến mạch được dùng trong mỹ phẩm làm dịu da. Yến mạch không phổ biến ở Việt Nam nhưng gần đây được nhập khẩu và dùng nhiều cho ăn kiêng, dinh dưỡng; cây có thử nghiệm trồng ở vùng cao mát.